|
Od Redaktora witryny:
Czesław Miłosz - jeden z największych
polskich poetów XX wieku, który otrzymał nagrodę Nobla za
literaturę w 1980 roku - zmarł w Krakowie 14 sierpnia w wieku
lat 93. Od 2001 roku był członkiem Rady naszej strony internetowej.
Będzie go nam brakowało jako wyśmienitego poetę, pisarza oraz
niezwykle życzliwego nam człowieka.
Irena Bellert
Czesław Miłosz (1911-2004)
Andrzej Zawada
Przegląd Polski, 20 sierpnia 2004
www.dziennik/przeglad
 Najwybitniejszy
polski poeta XX wieku urodził się 30 czerwca 1911 roku w majątku
Szetejnie na Żmudzi. W 1929 roku ukończył wileńskie Gimnazjum
im. Króla Zygmunta Augusta, a następnie rozpoczął studia na
Uniwersytecie Stefana Batorego, zrazu na wydziale humanistycznym,
ale po kilku tygodniach przeniósł się na wydział prawa i nauk
społecznych. Dyplom ukończenia prawa otrzymał w roku 1934.
Należał do Koła Polonistów oraz do
legendarnego Akademickiego Klubu Włóczęgów. Współtworzył głośną
grupę literacką Żagary, w której był aktywnym i bardzo zadziornym
publicystą oraz od razu docenianym poetą. Jego artykuły i
polemiki z epoki Żagarów zostały po raz pierwszy zebrane i
przedstawione współczesnemu czytelnikowi w tomie pt. Przygody
młodego umysłu w ubiegłym (2003) roku.
Po ukończeniu studiów Czesław Miłosz
wyjechał na roczne stypendium do Paryża, gdzie bliżej poznał
swego krewnego, francuskiego pisarza Oskara Miłosza, którego
twórczość miała odtąd już stale fascynować polskiego poetę.
Po powrocie z Francji rozpoczął pracę
w wileńskiej rozgłośni Polskiego Radia, by - od 1937 r. -
kontynuować to zajęcie w Warszawie. Przez pierwsze miesiące
wojny przebywał w Rumunii, postanowił jednak nie udawać się
na dalszą emigrację, lecz połączyć się z ukochaną Janiną,
późniejszą żoną. W styczniu 1940 r. przedostał się do Wilna,
a po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną przekradł się do
Warszawy, gdzie mieszkał do upadku powstania, intensywnie
uczestnicząc w tajnym życiu literackim i kulturalnym. Ryzykowna
ucieczka spod okupacji sowieckiej pod okupację niemiecką została
opisana w Rodzinnej Europie (1958).
W roku 1945 poeta osiadł w Krakowie,
początkowo przemieszkując w gościnie u Anny i Jerzego Turowiczów.
Od roku następnego był dyplomatą powojennej Polski w Nowym
Jorku, od 1947 w Waszyngtonie, a od 1950 w Paryżu. W styczniu
1951 r. zdecydował się na emigrację polityczną. Schronienia
udzielił mu wówczas Instytut Literacki Jerzego Giedroycia
w Maisons-Laffitte. W latach 50. poeta mieszkał we Francji,
w Brie-Comte-Robert i w Montgeron.
W 1960 r. wyjechał do Berkeley w USA,
gdzie na Uniwersytecie Kalifornijskim przyjął stanowisko profesora
i wykładał literaturę polską oraz rosyjską przez przeszło
dwadzieścia lat. Prócz twórczości własnej publikował w latach
60. liczne przekłady poezji polskiej na angielski i poezji
amerykańskiej na polski. Jako tłumacz promował w Ameryce polską
literaturę, wydając tam antologie (znana Postwar Polish Poetry,
1965) oraz osobne tomy Zbigniewa Herberta, Aleksandra Wata
i Anny wirszczyńskiej. W latach 70. przystąpił do nowego przekładu
Starego Testamentu z greki, hebrajskiego i łaciny. Jest także
autorem obszernego podręcznika historii literatury polskiej
(I wyd. ang. 1969, wyd. polskie 1993).
Poeta otrzymał kilka międzynarodowych
wyróżnień literackich, wśród nich Prix Littéraire Européen
(1953), Guggenheim Fellowship (1976), Neustadt Price (1978),
które w 1980 roku uwieńczyła literacka Nagroda Nobla. Jest
również doktorem honoris causa sporej liczby uniwersytetów
amerykańskich, polskich, włoskich oraz litewskiego w Kownie.
W r. 1997 nadano Poecie honorowe obywatelstwo Litwy.
Na początku lat 90. Czesław Miłosz
osiadł częściowo w Krakowie, zimy spędzając w Berkeley. W
ostatnich kilku latach nie wracał już do Kalifornii.
Pierwsze wiersze Czesława Miłosza ukazały
się w 1930 r. na łamach akademickiego pisma Alma Mater Vilnensis.
Debiut książkowy to Poemat o czasie zastygłym (1933). Wielkie
uznanie krytyków i poetów zdobyła następna książka poetycka,
Trzy zimy (1936). Wówczas to młody krytyk Ludwik Fryde miał
powiedzieć Stefanowi Kisielewskiemu, że Miłosz to talent na
miarę Mickiewicza. Trzeci zbiorek nosił tytuł Wiersze i wydany
został metodą powielaczową w r. 1940 w Warszawie jako pierwsza
książka poetycka konspiracji, a jej autor podpisał się pseudonimem
Jan Syruć.
Następny tom Miłosza to Ocalenie (1945),
moim zdaniem jedna z najlepszych polskich książek poetyckich.
Później, podczas pobytu w Waszyngtonie, powstał m.in. Traktat
moralny.
Już w siedzibie paryskiej Kultury Czesław
Miłosz napisał m.in. Zniewolony umysł (1953), tom wierszy
wiatło dzienne (1953), powieść Zdobycie władzy (1953, wyd.
polskie 1955). Zniewolony umysł przyniósł Poecie opinię wybitnego
autora politycznego i międzynarodowy rozgłos. W Brie-Comte-Robert
powstała urodziwa powieść Dolina Issy (1955), a po przeprowadzce
do Montgeron - Traktat poetycki (1957) i Rodzinna Europa.
Poezja Miłosza, stanowiąca fundament
jego twórczości, stopniowo wzbogacała się o nowe wątki (m.in.
doświadczenie amerykańskie rozumiane również jako doświadczenie
globalne) i komplikowała artystycznie, wchłaniając coraz więcej
wzorów i tradycji, zachowując jednakże stałą klarowność obrazu
i rytmiczny porządek zdania. Ukazywały się dalsze zbiory wierszy,
wśród nich Gucio zaczarowany (1965), Miasto bez imienia (1969),
Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada (1974), Hymn o Perle (1982),
Kroniki (1998), Dalsze okolice (1991), Na brzegu rzeki (1994).
W poszukiwaniu "formy bardziej pojemnej" Poeta przekraczał
granice gatunku i rodzaju literackiego, z czego powstawały
mieszaniny wierszy, obrazków prozą, notatek, metaforycznych
refleksji, jak w zbiorach Nieobjęta Ziemia (1984) i Piesek
przydrożny (1997, Nagroda Nike w 1998).
Rok 2000 przyniósł znakomity tom pt.
To. Z kolei Drugą przestrzeń, zbiór zawierający między innymi
głośny i szeroko dyskutowany, odważny poemat pt. Traktat teologiczny,
opublikował Poeta w roku 2002. W roku następnym ukazał się
przejmujący poemat pt. Orfeusz i Eurydyka, napisany po niespodziewanej
śmierci drugiej żony Miłosza, Carol.
Ważną formą artystycznej wypowiedzi
był dla Czesława Miłosza esej. W długim szeregu książek tego
gatunku, otwartym Zniewolonym umysłem i Rodzinną Europą, trudno
dokonywać selekcji, wymieńmy więc niektóre tytuły: Ziemia
Ulro (1977), wiadectwo poezji (1983), Metafizyczna pauza (1989),
Rok myśliwego (1990), Szukanie ojczyzny (1992), Legendy nowoczesności
(1996), Abecadło Miłosza (1997), Życie na wyspach (1997),
Wyprawa w Dwudziestolecie (1999), a ostatnio Spiżarnia literacka,
cykl niewielkich esejów wspomnieniowych, do ostatniej chwili
ogłaszanych na łamach Tygodnika Powszechnego (część tych szkiców
wyszła w książce pod tym samym tytułem wiosną br.). Przed
kilkoma miesiącami opublikowano także inny wybór esejów Poety,
pisanych w minionym dziesięcioleciu, zatytułowany O podróżach
w czasie.
Wkrótce ukażą się zapewne nowe wiersze
i eseje Czesława Miłosza, albowiem Poeta odszedł w imponującej
pełni twórczych sił.
Andrzej Zawada
|
