Rocznica powstania w białostockim getcie

www.Forum.znak.pl
16 sierpnia 2004

W poniedziałek mija 61. rocznica wybuchu powstania w białostockim getcie. Był to drugi co do wielkości akt zbrojny ludności żydowskiej przeciwko Niemcom, po powstaniu w getcie warszawskim.

Uroczystości upamiętniające wybuch powstania odbyły się przy obelisku Bohaterów Białostockiego Getta przy ulicy Żabiej.

Wokół obelisku zgromadzili się obecni mieszkańcy Białegostoku oraz potomkowie tych, którzy ocaleli z zagłady, a dziś mieszkają w Izraelu. Historię tragicznego losu około 60 tysięcy Żydów, mieszkających niegdyś w Białymstoku, przypomniał prezydent miasta Ryszard Tur. Powstanie w getcie nazwał heroiczną próbą walki z niemieckimi zbrodniarzami, która została bezwzględnie stłumiona.

David Peleg, ambasador Izraela w Polsce mówił o bohaterskiej walce Żydów o podstawowe prawo ludzkie do wolności i godności, a także o dumie, jaką w narodzie izraelskim budzą powstańcy z gett w Warszawie i Białymstoku. Podkreślił, że pamięć, zarówno o białostockiej społeczności żydowskiej, jak i o bohaterskiej walce powstańców, jest w Izraelu wciąż żywa i przypominana na lekcjach historii. - Ta pamięć jest niezbędna, by Holokaust i ludzka nienawiść już nigdy się nie powtórzyły - powiedział ambasador.

O potrzebie pamięci mówił także przewodniczący Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Polsce Andrzej Zozula. Podkreślił on, że pozostaje nam czcić i błogosławić pamięć poległych i uczyć się od nich, jak kontynuować wysiłki w budowie dobra w świecie. Zozula przypomniał także o pomocy drugiemu człowiekowi.

Pod obeliskiem złożono wiązanki kwiatów i zapalono znicze, które zapłonęły także pod pomnikiem spalonej Synagogi Wielkiej przy ulicy Suraskiej. W Białostockim Ośrodku Kultury odbyło się spotkanie z poezją żydowską, a wieczorem otwarto tam wystawę unikalnych fotografii z okresu II wojny światowej.
Powstanie w białostockim gettcie wybuchło w nocy z 15 na 16 sierpnia 1943 roku. Członkowie organizacji żydowskich skupionych w Bloku Antyfaszystowskim podjęli nierówną walkę z tysiącem żandarmów niemieckich, wspieranych przez czołgi i artylerię. Przyczyną wybuchu powstania była informacja o planowanej przez Niemców całkowitej likwidacji getta, która dotarła do jego mieszkańców 15 sierpnia. Główne walki toczyły się następnego dnia. Żydowscy powstańcy dysponowali niewielką ilością broni, wyposażeni byli zaledwie w 25 karabinów i około 100 pistoletów. Zorganizowany opór zbrojny trwał około tygodnia. Niemcy po opanowaniu terenu, podpalili getto. Kilkuset Żydów zamordowali na dawnym wojskowym placu ćwiczeń, położonym przy szosie grodzieńskiej. Część osób, którym udało się uciec, rozstrzelano w pobliskich lasach. Około 10 tysięcy Żydów zostało wyprowadzonych na białostocki dworzec fabryczny i stamtąd wywieziono ich do Treblinki, Majdanka i Oświęcimia. Dowództwo powstania ukryło się w bunkrze przy ulicy Chmielnej, który został zdemaskowany 19 sierpnia. Przywódcy powstania Mordechaj Tenenbaum i Daniel Moszkowicz popełnili samobójstwo, a reszta sztabu została rozstrzelana przez Niemców. Powstanie w gettcie w Białymstoku było drugim co do wielkości - po powstaniu w getcie warszawskim - aktem zbrojnym ludności żydowskiej przeciwko Niemcom. (IAR)