Nagroda im. Jana Karskiego dla Ireny Sendlerowej

Za serce i odwagę

Rzeczpospolita, 8 sierpnia. 2003

FOT. (C) DAMAZY KWIATKOWSKI/PAP

93-letnia Irena Sendlerowa, która podczas wojny jako kierowniczka referatu dziecięcego konspiracyjnej Rady Pomocy Żydom "Żegota" uratowała z warszawskiego getta 2500 żydowskich dzieci, została laureatką drugiej edycji nagrody imienia Jana Karskiego, człowieka, "który próbował powstrzymać holokaust".

Jan Karski (1914 - 2000) był w czasie wojny łącznikiem pomiędzy Armią Krajową i władzami RP na uchodźstwie w Londynie. W 1942 r. jako pierwszy zaalarmował przywódców wolnego świata o zagładzie Żydów polskich, o których losie przekonał się osobiście, dwukrotnie wchodząc do warszawskiego getta. Ale szef dyplomacji brytyjskiej Eden ani amerykański prezydent Roosevelt nie dali wiary raportowi Karskiego.

FOT. BARTŁOMIEJ ZBOROWSKI

W tym samym okresie Sendlerowa, pracownica opieki społecznej, a od jesieni 1943 roku działaczka podziemnej "Żegoty", zaczęła akcję wyprowadzania dzieci żydowskich z getta i oddawania ich w opiekę polskim rodzinom lub sierocińcom w żeńskich klasztorach. W ten sposób uratowała 2500 dzieci. Po wojnie listę ocalonych przekazała komitetowi Żydów polskich, dzięki czemu wiele z tych dzieci wróciło do rodziców lub krewnych albo zostało adoptowane przez żydowskie rodziny.

Jan Karski po wojnie wybrał emigrację, był profesorem politologii na Uniwersytecie Georgetown w Waszyngtonie (gdzie ma - jako trzeci Polak, po Kościuszce i Pułaskim - pomnik). Otrzymał dwukrotnie Virtuti Militari i Order Orła Białego, a od państwa Izrael - honorowe obywatelstwo i tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Także Irenę Sendlerową jerozolimski instytut Yad Vashem uhonorował tym tytułem i cedrowym drzewkiem w Alei Pamięci. Ojczyzna odznaczyła ją Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. W Stanach Zjednoczonych Sendlerowa stała się sławna za sprawą dwu licealistek z Uniontown w stanie Kansas, które poświęciły jej sztukę teatralną.

Nagrodę w wysokości 10 tysięcy dolarów ufundowały Amerykańskie Centrum Kultury Polskiej i Freedom House, a przyznaje kapituła pod przewodnictwem profesora Zbigniewa Brzezińskiego i ambasador Jeane J. Kirkpatrick. Pierwszą laureatką została w 2002 r. Janina Ochojska. Kandydaturę Ireny Sendlerowej zgłosiło Stowarzyszenie "Dzieci Holocaustu". Uroczystość wręczenia nagrody odbędzie się 23 października w Waszyngtonie. Ponieważ Sendlerowa raczej nie pojedzie do USA, stowarzyszenia - jak podała jego przewodnicząca Elżbieta Ficowska - czyni starania, by w imieniu laureatki nagrodę odebrała Jolanta Kwaśniewska.

Również wczoraj ogłoszona została decyzja kapituły drugiej nagrody, której patronuje Jan Karski i który sam ją ustanowił - krótko przed śmiercią w 2000 roku. Nagroda Jana Karskiego jest honorowa, symbolizuje ją statuetka orła; przypada tym, którzy "potrafią się godnie Polską zafrasować". Za rok 2003 otrzymali ją były premier Tadeusz Mazowiecki i arcybiskup Alfons Nossol z Opola, a za 2002 rok ks. prałat Grzegorz Pawłowski z Jaffy w Izraelu oraz dr Marek Edelman, kardiochirurg, przywódca Żydowskiej Organizacji Bojowej w getcie warszawskim. Wręczenie nagród Jana Karskiego odbędzie się we wrześniu w Warszawie. AKA